Egzoz Sistemi Bakımı ve Kontrolü
Kısa cevap: Egzoz sistemi bakımının büyük kısmı aslında "dinlemek" ve "bakmak"tan geçiyor. Aracın sesi kalınlaşıp homurdanmaya başladıysa, altından pas parçaları dökülüyorsa ya da rölantide titreşim artmışsa sistemde bir kaçak veya tıkanma var demektir. Ben yılda iki kez, tercihen ilkbahar ve sonbaharda aracı kaldırıp egzoz hattını baştan sona gözden geçiriyorum; conta, askı lastikleri ve boru bağlantılarını kontrol ediyorum. Katalitik konvertör (halk arasında yanlışlıkla "karbondioksit filtresi" denen parça) ise sökülüp fırçalanan bir şey değil, ama doğru yakıt ve düzenli filtre bakımıyla ömrünü ciddi biçimde uzatabiliyorsunuz.
Egzoz sistemi tam olarak ne iş yapıyor?
İlk arabamı aldığımda egzozu sadece "dumanı arkadan atan boru" sanıyordum. Oysa sistem birkaç parçadan oluşuyor ve her biri ayrı iş görüyor:
- Manifold: Silindirlerden çıkan sıcak gazları toplayıp tek hatta yönlendirir. Motora en yakın, en çok ısınan parça.
- Oksijen (lambda) sensörleri: Egzoz gazındaki oksijeni ölçüp beyne bildirir. Beyin de yakıt-hava karışımını buna göre ayarlar.
- Katalitik konvertör: İçindeki değerli metal kaplı petek yapı sayesinde zararlı gazları daha az zararlı hale çevirir. Dizellerde buna ek olarak partikül filtresi (DPF) bulunur.
- Susturucu ve rezonatör: Ses dalgalarını kırar, o bildiğimiz sakin motor sesini verir.
- Askı lastikleri ve kelepçeler: Küçük görünür ama koptuğunda boru sallanır, başka parçalara vurur ve zincirleme hasar yapar.
Egzoz sesinin dili: hangi ses neyi anlatıyor?
Yıllar içinde şunu öğrendim: egzoz arızasını çoğu zaman tamirciden önce kulağınız haber verir. Kendi notlarımdan derlediğim tabloyu paylaşıyorum:
| Duyduğunuz ses | Muhtemel sebep |
|---|---|
| Kalın, homurdanan, "spor egzoz" gibi ses | Susturucu delinmiş veya iç peteği dağılmış |
| Rölantide "fışş" / hava kaçırma sesi, motor bölmesinden | Manifold contası veya manifold çatlağı |
| Gaza basınca artan tıkırtı | Katalitik konvertör içindeki petek kırılmış, parçalar dolaşıyor |
| Kasise girince metalik takırtı | Askı lastiği kopmuş, boru şaseye vuruyor |
| Ses normal ama araç çekmiyor, ısınıyor | Egzoz tıkanmış, gazlar dışarı çıkamıyor |
Bir keresinde manifold contası kaçıran bir araçta, ses o kadar hafifti ki fark etmemişim; ama yakıt tüketimi belirgin arttı. Kaçak yapan egzoz, oksijen sensörünü yanıltıyor ve beyin gereksiz yakıt gönderiyor. Yani ses küçük olsa da faturası büyük olabiliyor.
Kendi başınıza yapabileceğiniz kontrol
- Motor soğuk olsun. Egzoz hattı yanma noktasına kadar ısınır; sıcakken elle dokunmak ciddi yanık demektir. Ben en az iki saat bekliyorum.
- Aracı düz zemine alın, el frenini çekin. Kaldırma yapacaksanız mutlaka takoz kullanın.
- Hattı elle sıkın. Eldivenle boruyu hafifçe bastırın. Kağıt gibi eziliyor ya da altında dökülen pas pulları varsa o bölge bitmiş demektir.
- Askı lastiklerini kontrol edin. Çatlamış, uzamış ya da kopmuş olanlar çok ucuz parçalar; değiştirmemek yüzünden boruları çatlatmak saçmalık olur.
- Egzoz çıkışına bakın. Kuru is normaldir. Yağlı, siyah, parmağınıza bulaşan koyu kir motorun yağ yaktığının işareti olabilir. Beyazımsı yoğun ve tatlı kokulu duman soğutma suyu karışmasını düşündürür.
- Rölantide dinleyin. Bir arkadaşınız egzoz çıkışını (dikkatli şekilde, bezle) kısmen kapatırken hattı dinlerseniz kaçak noktaları belirginleşir.
Katalitik konvertör ve partikül filtresi: "temizlik" meselesi
Burada net olmak istiyorum: katalitik konvertörü sökerek fırçalamak, tazyikli suyla yıkamak diye bir yöntem yok. İçindeki seramik petek kaplaması hassastır, tahrip ettiğinizde parça çöpe gider ve fiyatı da hiç ucuz değildir.
Onun yerine benim uyguladıklarım şunlar:
- Kaliteli yakıt kullanmak. Kötü yakıt, katalizör peteğini kaplayan tortu bırakıyor.
- Motorun düzgün yanma yapmasını sağlamak. Buji, bobin ve enjektör sağlıklı değilse yanmayan yakıt katalizöre gider, orada yanar ve peteği eritir. Yağ ve filtre bakımını aksatmamanın bir sebebi de bu.
- Dizelde uzun yol yapmak. Partikül filtresi kendini yakarak temizler, ama bunun için belirli bir devir ve sıcaklıkta bir süre gitmesi gerekir. Sadece şehir içinde kısa mesafeler yapan dizeller DPF tıkanmasıyla en çok karşılaşan araçlar.
- Yağ seçimine dikkat. DPF'li araçlarda üreticinin belirttiği düşük küllü yağ dışında bir şey kullanmak filtreyi kısa sürede doldurur.
Motor yağı, hava ve yakıt filtresi konularını ayrı ayrı anlattığım sayfalar var; egzozun ömrü büyük ölçüde oradaki bakımlara bağlı olduğu için ikisini birbirinden ayrı düşünmemenizi öneririm.